شهباز ايرج
آنچه در ها جريان مي يابد اتفاق هايي است که در ذهن بسياري از ما جاري بوده بدون آنکه در قالب کلمه ها قرارداده شوند، قطعات ها زبان حال انساني است که در ميدان نبرد مخالف ها در صدد يافتن اجزاي پراگنده شده ي انسانيت و نشان دادن آن است.
درقالب هاي ادبي رايج ما خواهي نخواهي با واقعيتي روبروييم که يا ريشه در قلمروي غير واقعي دارد و يا ريشه اش در واقعيت هاي محسوس است اما به جانب دنياي فرا واقعي جريان مي يابد. به بيان ديگرانگيزه ي هنرمند براي روي آوردن به آفرينش هنري معمولا و جود يک مساله و يک گره در زنده گاني اش بوده است. هنرمند آثار رايج در پي بيان چيزي است که در دنياي انساني ما نمونه هاي بيشماري ازآن را ميتوان يافت. اگر موضوع اثر انتزاعي و فرا واقعي باشد ما به دليل شباهت نداشتن اجزاي سازنده ي اثر با دنياي واقعي خود از پيش ميدانيم که با چه چيزي سر و کار داريم.
اما در ها هيچ چيزي در نگاه اول شناختني و دريافتني نيست و دنياي ها درميان واقعيت و رويا مي ايستد و قالب مفاهيمي آن نيز به آنچه تاکنون ديده شده متفاوت است.
در ها با روايتگري مواجه نيستيم که گرهي و مساله اي در زنده گي اش باشد و او براي باز کردن اين گره و قسمت کردن رنج هايش با مخاطبان به بيان هنرمندانه روي آورده باشد و مخاطبان هم ميان موضوع اثر و جزئيات رويداد هاي زنده گي خود همگوني هايي يافته باشندو در نتيجه به تحسين توانايي هاي هنرمند بر آمده باشند و يا باکسي روبرو نيستيم در ها که همه ي خوب و بد هاي دنياي واقعي را از ياد ببرد و از دنيا هاي بنا يافته بر رويا بگويد و بدين گونه مخاطبان را لحظه اي از شر و شور اين جهان فارغ بدارد. دنياي ها نه مطلقاً اين است و نه آن.
به باور من جنيد دراين کتاب نخستين نمونه از تلاشي را به نمايش گذاشته که انسان امروز براي بيان درونياتش به راه مي اندازد. درون و برون انسان به صورت شگفت آوري به همديگر بي شباهت شده است. جنيد در سراسراين اثر در پي به هم پيوستن اجزاي متلاشي شده ي انسانيتي فراموش شده است. او به نمادهاي پاينده گي و امور انساني از ياد برده شده روي مي آورد و دليل آميختگي واقعيت و رويأ در قطعات ها به عنوان نشانه هايي از نوعي تلاش تازه بيان کرده است.
ها به اين دليل تلاشي تازه است که شاعر در آن به هيچ کدام از بايدها و نبايد هاي رايج پايبند نمانده است او نه قصد اصلاح دارد و نه هم مي خواهد مخاطبانش را به گمراه شدن دعوت کند و نه مي گويد که گمراهي وصلاح چيست.
نه عاشقي است که معشوق بر او جفا روا داشته و تنهايش گذاشته است، نه مفلسي در پي غنا، نه گمنامي در پي شهرت، نه مجبوري در پي اختيار، نه مختاري در پي اجبار، نه رهايي که بند مي جويد،نه اسيري که آزادي مي خواهد و ... نه انساني که مي داند که روزي ميرد و چراغ زنده گاني اش خاموش مي شود و بنابرآن براي ماندگار شدن دست به هنر برده است جنيد در ها هيچ يک ازاينها نيست او مي خواهد ميان آنچه بايد باشد و آنچه هست رابطه اي برقرارکند و خود را با همه جهان نگري اش وقف برقراري اين رابطه کند و درحالي که تلخي هاي اين جهان را بدون تلخ ناميدن آنها مي چشد، به حلاوت هاي پنهاني دل مي بندد که ممکن است پيرامون ما براي هميشه از آنها خالي بماند.
البته خواندن نسخه ي چاپ شده ي ها چيزي را درمن عوض نکرد و قرار هم نبود برداشت هاي من از اين کتاب ارزشمند با خواند آن پس از چاپ شدنش متحول شود اما وقتي اين کتاب چاپ شد تنبلي هاي من براي نوشتن درباره ي آن پايان يافت.
ها در روزگاري که من و جنيد شبها و روز هاي بيشتري مي توانستيم باهم باشيم نگاشته مي شد، پشت کلکين خانه اي درکابل که شيشه هايش در آن زمستان ، گرمي آفتاب را با مهرباني و امانت داري به درون اتاق مي فرستاد مردي با موهاي بلندش مي نشست و افکار خود را کلمه کلمه روي کاغذ مي نوشت. يا شبي که باران دنياي ما رابا گل آلود کردن کوچه ها به باد ميداد و زنده گي ما ترمي شد و آرامش ما از دست مي رفت و قطره هاي گل آلود باران از سقف خانه فرو مي چکيد، صحبت مردي که صدايش را با صداي باران و باد در بيرون و صداي سوختن چوب در بخاري خانه مي آميخت ما را به دنياي اساطير مي برد و سختي هاي زنده گي را از پيش چشم ما دور مي کرد.
